diagnostyka przyczyn zaburzeń miesiączkowania
Brak miesiączki, bardzo nieregularne cykle, rzadkie krwawienia lub nagła zmiana dotychczasowego rytmu miesiączkowania wymagają spokojnej, dokładnej diagnostyki. Przyczyną mogą być zaburzenia hormonalne, stres, zmiany masy ciała, choroby tarczycy, PCOS, ciąża, okres okołomenopauzalny lub inne problemy zdrowotne.
Cykl miesiączkowy jest jednym z ważnych sygnałów informujących o funkcjonowaniu organizmu kobiety. Jego regularność zależy od współpracy układu hormonalnego, jajników, macicy, tarczycy, przysadki mózgowej oraz ogólnego stanu zdrowia.
Pojedyncze przesunięcie miesiączki może zdarzyć się u wielu kobiet i nie zawsze oznacza chorobę. Jeżeli jednak miesiączka nie pojawia się przez dłuższy czas, cykle są stale bardzo nieregularne albo pojawiają się dodatkowe objawy, warto skonsultować się z ginekologiem.
Brak miesiączki można podzielić na pierwotny i wtórny. Pierwotny brak miesiączki oznacza sytuację, w której miesiączka nie pojawiła się u dziewczyny w wieku, w którym zwykle powinna już wystąpić. Wtórny brak miesiączki dotyczy pacjentek, które wcześniej miesiączkowały, ale krwawienia ustały.
| Rodzaj problemu | Na czym polega? | Co zwykle wymaga oceny? |
|---|---|---|
| Pierwotny brak miesiączki | Miesiączka nie pojawiła się mimo wieku dojrzewania | rozwój płciowy, budowa narządów rodnych, hormony, choroby ogólne |
| Wtórny brak miesiączki | Miesiączki wcześniej występowały, ale ustały | ciąża, zaburzenia hormonalne, PCOS, tarczyca, stres, masa ciała, leki |
| Nieregularne cykle | Krwawienia występują w trudnym do przewidzenia rytmie | owulacja, hormony, PCOS, wiek pacjentki, styl życia, choroby współistniejące |
U pacjentek w wieku rozrodczym jednym z pierwszych kroków przy braku miesiączki jest wykluczenie ciąży. Dotyczy to również sytuacji, w których cykle wcześniej były nieregularne albo pacjentka stosuje antykoncepcję.
Konsultacja jest wskazana, gdy brak miesiączki się przedłuża, cykle są bardzo rzadkie, krwawienia pojawiają się nieregularnie albo zaburzeniom cyklu towarzyszą inne objawy, takie jak trądzik, nadmierne owłosienie, wypadanie włosów, nagła zmiana masy ciała, bóle podbrzusza, mlekotok lub problemy z zajściem w ciążę.
Zaburzenia cyklu mogą mieć wiele przyczyn. Czasami są przejściową reakcją organizmu na stres, chorobę, spadek masy ciała lub zmianę trybu życia. W innych przypadkach wynikają z zaburzeń hormonalnych, chorób tarczycy, PCOS, hiperprolaktynemii, zaburzeń owulacji, chorób przewlekłych albo zmian związanych z wiekiem.
| Obszar diagnostyki | Przykładowe przyczyny | Dlaczego ma znaczenie? |
|---|---|---|
| Ciąża i okres poporodowy | ciąża, karmienie piersią, połóg | mogą naturalnie zatrzymać miesiączkę lub zmienić rytm cyklu |
| Zaburzenia hormonalne | PCOS, hiperprolaktynemia, zaburzenia owulacji | często wpływają na regularność cyklu i płodność |
| Tarczyca | niedoczynność lub nadczynność tarczycy | choroby tarczycy mogą zaburzać miesiączkowanie |
| Styl życia i masa ciała | duży stres, intensywny sport, niedowaga, szybka utrata masy ciała | organizm może ograniczyć owulację i krwawienia miesiączkowe |
| Wiek pacjentki | dojrzewanie, okres okołomenopauzalny | w tych etapach życia cykle częściej bywają nieregularne |
PCOS jest częstą przyczyną nieregularnych cykli, ale nie jedyną. Dlatego rozpoznanie powinno opierać się na wywiadzie, badaniu, ocenie objawów, badaniach laboratoryjnych i — w wybranych przypadkach — USG.
Zespół policystycznych jajników, czyli PCOS, może wiązać się z nieregularnymi miesiączkami, rzadkimi owulacjami, trudnościami z zajściem w ciążę, trądzikiem, nadmiernym owłosieniem, przetłuszczaniem skóry, wypadaniem włosów lub zaburzeniami metabolicznymi. Objawy mogą mieć różne nasilenie i nie u każdej pacjentki wyglądają tak samo.
Sam obraz jajników w USG nie zawsze wystarcza do rozpoznania PCOS. U części pacjentek można opisywać jajniki o wyglądzie policystycznym, ale rozpoznanie zespołu PCOS wymaga szerszej oceny klinicznej. Ważne jest odróżnienie obrazu PCO od pełnego zespołu PCOS.
Przy podejrzeniu PCOS warto ocenić nie tylko cykl i owulację, ale również objawy androgenizacji, masę ciała, gospodarkę węglowodanową, gospodarkę lipidową oraz plany pacjentki dotyczące ciąży.
Diagnostyka zaburzeń cyklu jest dobierana indywidualnie. Inaczej wygląda u nastolatki, inaczej u pacjentki planującej ciążę, a jeszcze inaczej u kobiety w okresie okołomenopauzalnym. Podstawą jest rozmowa, badanie ginekologiczne i analiza dotychczasowego przebiegu miesiączkowania.
Lekarz pyta o wiek pierwszej miesiączki, długość cykli, czas trwania krwawień, datę ostatniej miesiączki, leki, choroby przewlekłe, masę ciała, stres, wysiłek fizyczny i plany ciążowe.
Badanie pozwala ocenić stan narządów rodnych i zdecydować, czy potrzebne są dodatkowe badania, np. USG lub diagnostyka laboratoryjna.
USG może pomóc ocenić jajniki, endometrium, macicę oraz ewentualne zmiany, które mogą wpływać na cykl lub krwawienia.
W zależności od sytuacji lekarz może zalecić m.in. TSH, prolaktynę, androgeny, badania oceniające owulację, gospodarkę węglowodanową, morfologię lub inne badania.
Leczenie zależy od przyczyny zaburzeń, wieku pacjentki, objawów, wyników badań, przeciwwskazań oraz tego, czy pacjentka planuje ciążę.
Nie istnieje jedno uniwersalne leczenie zaburzeń cyklu. Jeżeli przyczyną jest ciąża, postępowanie będzie inne niż przy PCOS, chorobach tarczycy, hiperprolaktynemii, niedowadze, stresie, okresie okołomenopauzalnym czy zaburzeniach owulacji.
Leczenie może obejmować obserwację, zmianę stylu życia, leczenie chorób współistniejących, farmakoterapię hormonalną, leczenie zaburzeń metabolicznych, wsparcie owulacji u pacjentek starających się o ciążę albo dalszą diagnostykę endokrynologiczną.
Preparaty hormonalne, ziołowe lub suplementy stosowane bez diagnostyki mogą czasowo maskować problem. Przy utrzymujących się zaburzeniach miesiączkowania najważniejsze jest ustalenie przyczyny.
Nie zawsze, ale u pacjentek w wieku rozrodczym ciążę należy wykluczyć na początku diagnostyki. Dopiero potem szuka się innych przyczyn.
Nie zawsze. PCOS jest jedną z możliwych przyczyn, ale zaburzenia cyklu mogą wynikać także z chorób tarczycy, stresu, zmian masy ciała, hiperprolaktynemii, leków lub wieku pacjentki.
Wiele pacjentek z PCOS zachodzi w ciążę, choć czasami wymaga to diagnostyki owulacji, leczenia zaburzeń metabolicznych lub wsparcia farmakologicznego. Postępowanie dobiera się indywidualnie.
U części pacjentek cykl potrzebuje czasu, aby wrócić do swojego naturalnego rytmu. Jeżeli brak miesiączki się przedłuża albo wcześniej występowały zaburzenia cyklu, warto skonsultować się z lekarzem.
Jeśli obserwujesz brak miesiączki, nieregularne cykle, podejrzewasz PCOS lub chcesz skonsultować zaburzenia miesiączkowania, umów wizytę w gabinecie lek. Wojciecha Mazika.
Rejestracja:
+48 668 447 436
kontakt bezpośredni: +48 605 724 691
